English
Hızlı Erişim

Bu Dergi DOI ve Crosscheck üyesidir


Kiğı Demir Madeni ve Humbarahanesi
(Kigı Iron Mine and Humbarahane )

Yazar : Yaşar BAŞ    
Türü : Telif
Baskı Yılı : 2011
Sayı : Volume 6 Issue 4
Sayfa : 409-430
Doi Number : 10.7827/TurkishStudies.2522
7592    7814


Özet
Osmanlılar zamanında Kiğı kasabası, kaza ve sancak merkezi konumunda idi. Önce Diyarbekir eyaletine, kısa süre sonra Erzurum eyaletine, I. Dünya Savaşı öncesinde, Harput Eyaletine bağlanmıştır. Bu devirde, kazada muhtelif madenler çıkarılmıştır. Bunların en önemlisi, demir madeni olmuştur. Madenin geçmişi, Akkoyunlu Devleti öncesine uzanmaktadır. Osmanlılar zamanında, belli aralıklarla üretimi durdurulmuştur. Bu aralıklar dışında, eminler veya mültezimler aracılığıyla işletilmeye devam edilmiştir. IV. Murad, Revan (1635) veya İran seferi (1638) sırasında burada bir humbarahane tesis etmiştir. Bir ara üretim durdurulmuş; 1735 yılında yeniden ihya edilmiştir. Benzer bir durum 1817 yılında tekrarlanmıştır. 1839 yılında, tamamen kapatılmıştır. Madenin varlığı, Osmanlı maden işletmeciliği, bölge ekonomisi ve silah sanayii açısından yararlı olmuştur. Çevredeki köylüler, madende görev almaları karşılığında belli vergilerden muaf tutulmuşlardır. Burada üretilen ham demir ve top humbaraları, öncelikle Erzurum kalesine gönderilmiştir. Ayrıca Doğu sınırındaki diğer kalelerin mühimmat ihtiyacının karşılanmasında önemli rol oynamıştır. Gerekli görülmesi halinde Trabzon limanı vasıtasıyla Avrupa sınırlarının mühimmat takviyesi için kullanılmıştır. Burada çalışan işçilerin sayı ve ücretleri; ham demir ve humbara üretiminin batman veya vukiyye bazında miktar ve tutarları; yapılan tesisler dolayısıyla kullanılan inşaat malzemelerinin fiyat ve tutarları; tesislerin müştemilatı, bunlara özel alet ve sairenin cinsi ve vasıfları hakkında elde edilen bilgiler, bölgenin ekonomik ve askeri tarihine ışık tutmaktadır.

Anahtar Kelimeler
Osmanlı, Kiğı, Demir madeni, Top yuvarlağı, Kiğı Humbarahanesi, Maden reayası

Abstract
At the time of Ottoman Empire the Kigı town was the center of township and sanjak. Initially it was connected to the Diyarbekir state, then to the Erzurum state, before the World War I, finally it was connected to the Harput state. At that time, various mines were extracted in that township of which the most important was iron. The mine dates back to the Akkoyunlu State. In the Ottoman Empire’s period, its production was interrupted for certain occasions.. Except for those occasions, the production was continued by tacksmen and emeers. During his excursion to Revan (1635) or Iran (1638), IV Murat built a humbarahane here. For a moment the production was halted; in 1735 it revived again. In 1817 another case like this was repeated. In 1839 it was closed absolutely. The existence of mine helped the Ottoman mining, the economy of the region and weapon industry. The villagers in the vicinity of the mine were tax exempted for working in mine. The products; slabs and cannon humbaras were sent to the Erzurum castle. Also it had an important role in fulfilling the need of ammunition of other castles in the East border. if appropriated, the mine was used to fulfill the need of ammunition of Europe border through Trabzon port. The amounts of workers and their earnings, the amounts and sum of the production of slab and humbara on the basis of batman and vukiyye, the price and amounts of construction products that used in facilities, the curtilage of facilities, and the information obtained about the kind and characteristic of tools and so on, shed light on the economic and military history of the region.

Keywords
Ottoman, Kigı, Iron mine, Cannon round, Kigı Humbarahane, Mine rayah,

Gelişmiş Arama


Duyurular

    Prof. Dr. Ali AKTAN Armağanı

    Turkish Studies Historical Analysis Dergimizin Eylül 2019 sayısını Prof. Dr. Ali AKTAN hocamıza armağan olarak çıkaracağız. Bu sayıda başta Ortaçağ Tarihi olmak üzere Tarih alanında çalışan araştırmacıların yayınlarını bekliyoruz. Sayının misafir editörlüğünü Doç. Dr. Muhittin KAPANŞAHİN yapacaktır. Değerli çalışmalarınızı bekler saygılar sunarız.

    Turkish Studies Historical Analysis Editörlüğü


    Prof. Dr. Günay KUT Armağanı

    Dergimizin Dil ve Edebiyat -Aralık 2020 sayısını Prof. Dr. Günay KUT hocamıza armağan olarak çıkaracağız. Bu sayıda başta Klasik Türk Edebiyatı olmak üzere tüm Dil ve Edebiyat alanında çalışan araştırmacıların yayınlarını bekliyoruz. Klasik Türk Edebiyatında Mesnevi-Tezkire-Ali Şîr Nevâî-Nazım-Nesir-Yazma Katalogları konuları çerçevesinde makale kabul edilecek bu sayının misafir editörlüğünü Prof. Dr. Fatma Sabiha KUTLAR OĞUZ ve Doç. Dr. Sibel ÜST yapacaklardır. Değerli çalışmalarınızı bekler saygılar sunarız. Turkish Studies Editörlüğü


    Prof. Dr. Metin AKAR Armağanı

    Dergimizin Dil ve Edebiyat -Mart 2020 sayısını Prof. Dr. Metin Akar hocamıza armağan olarak çıkaracağız. Bu sayıda başta Klasik Türk Edebiyatı olmak üzere tüm Dil ve Edebiyat alanında çalışan araştırmacıların yayınlarını bekliyoruz. Mirac-nâmeler-Türler-Klasik Türk Edebiyatı merkezli olmak üzere tüm alanlara açık bu sayının misafir editörlüğünü Prof. Dr. Fatma Sabiha KUTLAR OĞUZ ve Doç. Dr. Sibel ÜST yapacaklardır. Değerli çalışmalarınızı bekler saygılar sunarız.

    Turkish Studies Editörlüğü    


    Doç. Dr. Gönül ALPAY TEKİN ARMAĞANI

    Dergimizin Dil ve Edebiyat -Aralık 2019 sayısını Doç. Dr. Gönül Alpay Tekin hocamıza armağan olarak çıkaracağız. Bu sayıda başta Klasik Türk Edebiyatı olmak üzere tüm Dil ve Edebiyat alanında çalışan araştırmacıların yayınlarını bekliyoruz. Mitoloji-Klasik Türk Edebiyatı merkezli olmak üzere tüm alanlara açık bu sayının misafir editörlüğünü Prof. Dr. Fatma Sabiha KUTLAR OĞUZ ve Doç. Dr. Sibel ÜST yapacaklardır. Değerli çalışmalarınızı bekler saygılar sunarız. 

    Turkish Studies Editörlüğü  


    Prof. Dr. Mehmet ARSLAN Armağanı

    Dergimizin Dil ve Edebiyat -Haziran 2019 sayısını Prof. Dr. Mehmet Arslan hocamıza armağan olarak çıkaracağız. Bu sayıda başta Klasik Türk Edebiyatı olmak üzere tüm Dil ve Edebiyat alanında çalışan araştırmacıların yayınlarını bekliyoruz. Sayı konu merkezli değil tüm alanlara açıktır. Sayının misafir editörlüğünü Prof. Dr. Hakan Yekbaş ve Doç. Dr. Mehtap Erdoğan Taş yapacaklardır. Değerli çalışmalarınızı bekler saygılar sunarız. Turkish Studies Editörlüğü



Adres :Sibel ÜST, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Esenboğa Merkez Külliyesi Dumlupınar Mah. A Blok Kat:3 06760 Çubuk/ANKARA
Telefon : Faks :
Eposta :turkishstudiesbaski@gmail.com