English
Hızlı Erişim

Bu Dergi DOI ve Crosscheck üyesidir


Ombudsmanlık Kurumunun Osmanlı Kökleri
(Ottoman Roots of Ombudsman )

Yazar : Mehmet AYKANAT    
Türü : Telif
Baskı Yılı : 2019
Sayı : Volume 14 Issue 1
Sayfa : 91-110
Doi Number : 10.7827/TurkishStudies.14948
37    89


Özet
Anayasamızda 2010 yılında yapılan değişiklikle Kamu Denetçiliği Kurumu oluşturulmuştur. Dünyada ombudsmanlık olarak tanınan kurum, ilk olarak İsveç Kralı XII. Charles tarafından kurulmuştur. İsveç Kralının ombudsmanlığı kurduğu sırada Osmanlı ülkesinde olması sebebiyle, kurumun kökeninin Osmanlı kurumları olduğu kabul edilmektedir. Konuya ilişkin araştırmalarda, çok sayıda Osmanlı kurumundan bahsedilmiştir. Ancak kralın Osmanlının hangi kurumundan yararlanarak ombudsmanlığı oluşturduğu tespit edilmiş değildir. Osmanlı kurumlarını ombudsmanlık kurumu ile karşılaştıran yeterli çalışma bulunmamaktadır. Çalışmada, ombudsmanlık kurumunun kaynağı olarak gösterilen Osmanlı kurumları, ombudsmanlık kurumu ile karşılaştırılmıştır. Bu şekilde hangi kurumların ombudsmanlığa kaynaklık etmiş olabileceği, hangi kurumların ilgisiz bulunduğu belirlenmeye çalışılmıştır. Kaynaklarda Divan-ı Mezalim, Divan-ı Hümayun, Divan-ı İşraf, mehayif müfettişleri, veziriazam, kazasker, kadı’l-kudat, müfti, şeyhülislam, kadı, muhtesib, fütüvvet ve Ahilik gibi kurumların ombudsmanlık ile ilişkili olduğu ileri sürülmüştür. Bahsi geçen Osmanlı kurumlarının tümü, denetim faaliyetleri yapmıştır. Çalışmamızda ombudsmanın devlet teşkilatındaki statüsü, görev ve yetkileri, nitelikleri, işlevleri, harekete geçme ve araştırma usulü, işlemleri ve kararlarının bağlayıcılığı gibi özellikler ele alınmıştır. Divan-ı Mezalim, Divan-ı İşraf ve kadı’l-kudat kurumları, Osmanlı devlet teşkilatında yoktur. Kazasker ve kadı yargılama görevleri yapmışlardır. Ahilik, ombudsmanlığın kurulduğu dönemde zayıflamış bir sivil kuruluştur. Bu kurumların ombudsmanlığın kökeni olma ihtimali yoktur. Divan-ı Hümayun, mehayif müfettişi ve veziriazam, ombudsmanlığa benzer ve farklı özelliklere sahip olmuştur. Bu sebeple ombudsmanlığın bazı özelliklerinin bu kurumlardan alınmış olma ihtimali yüksektir. Müftiler ise ombudsmana diğer Osmanlı kurumlarından daha çok benzemektedir. Müftilik ile ombudsmanlığı karşılaştıran daha derin çalışmalara ihtiyaç vardır.

Anahtar Kelimeler
ombudsman, Kamu Denetçiliği Kurumu, Osmanlı hukuku, şeyhülislam

Abstract
Turkish Ombudsman Institution has been established in 2010 by a constitutional amendment. The institution is known as ombudsman in the World. The Ombudsman’s Office was founded by the Swedish King Charles XII in 1713. Because the king of Sweden was in the Ottoman country at the time of the establishment of the ombudsman, it was accepted that the institution has Ottoman roots. Studies on the subject mentioned a number of Ottoman institutions. It is not clear that which Ottoman institution inspired the King. There are not enough studies comparing the Ottoman institutions with the ombudsman institution. In the study, the Ottoman institutions, which are shown as the source of the ombudsman institution, were compared with the ombudsman institution. In this way, it has been tried to determine which institutions may have been the source of ombudsman and which institutions are irrelevant. It has been claimed that Ottoman institutions such as Mazalim Court, Imperial Council, Divan-i Ishraf, injustice inspectors, grand vizier, kazasker, qadi al-kudat, mufti, sheik al-islam, qadi, muhtesib, futuwwah and Ahi Organization have been related to ombudsman. All of the aforementioned Ottoman institutions carried out audit activities. In this study, the status, duties and powers, qualifications, functions, starting of research and research methods, operations and the binding of the decisions of the ombudsman are discussed. Mazalim Court, Divan-i Ishraf and qadi al-kudat are institutions that have taken part in the Islamic State Organization. Different institutions took their places in the Ottoman organization. Kazasker and qadi are members of judiciary. Ahi Organization weakened during the ombudsman’s establishment. For these reasons these institutions cannot have the origin of ombudsman. Imperial Council, injustice inspector and grand vizier had similar and different characteristics with ombudsman. Some characteristics of ombudsman may be taken from these institutions. The mufti are more similar to the ombudsman than other Ottoman institutions. Deeper studies are needed comparing mufti and ombudsman.

Keywords
ombudsman, Turkish Ombudsman Institution, Ottoman law, sheikh al-Islam

Gelişmiş Arama


Duyurular

    Prof. Dr. Ali AKTAN Armağanı

    Turkish Studies Historical Analysis Dergimizin Eylül 2019 sayısını Prof. Dr. Ali AKTAN hocamıza armağan olarak çıkaracağız. Bu sayıda başta Ortaçağ Tarihi olmak üzere Tarih alanında çalışan araştırmacıların yayınlarını bekliyoruz. Sayının misafir editörlüğünü Doç. Dr. Muhittin KAPANŞAHİN yapacaktır. Değerli çalışmalarınızı bekler saygılar sunarız.

    Turkish Studies Historical Analysis Editörlüğü


    Prof. Dr. Günay KUT Armağanı

    Dergimizin Dil ve Edebiyat -Aralık 2020 sayısını Prof. Dr. Günay KUT hocamıza armağan olarak çıkaracağız. Bu sayıda başta Klasik Türk Edebiyatı olmak üzere tüm Dil ve Edebiyat alanında çalışan araştırmacıların yayınlarını bekliyoruz. Klasik Türk Edebiyatında Mesnevi-Tezkire-Ali Şîr Nevâî-Nazım-Nesir-Yazma Katalogları konuları çerçevesinde makale kabul edilecek bu sayının misafir editörlüğünü Prof. Dr. Fatma Sabiha KUTLAR OĞUZ ve Doç. Dr. Sibel ÜST yapacaklardır. Değerli çalışmalarınızı bekler saygılar sunarız. Turkish Studies Editörlüğü


    Prof. Dr. Metin AKAR Armağanı

    Dergimizin Dil ve Edebiyat -Mart 2020 sayısını Prof. Dr. Metin Akar hocamıza armağan olarak çıkaracağız. Bu sayıda başta Klasik Türk Edebiyatı olmak üzere tüm Dil ve Edebiyat alanında çalışan araştırmacıların yayınlarını bekliyoruz. Mirac-nâmeler-Türler-Klasik Türk Edebiyatı merkezli olmak üzere tüm alanlara açık bu sayının misafir editörlüğünü Prof. Dr. Fatma Sabiha KUTLAR OĞUZ ve Doç. Dr. Sibel ÜST yapacaklardır. Değerli çalışmalarınızı bekler saygılar sunarız.

    Turkish Studies Editörlüğü    


    Doç. Dr. Gönül ALPAY TEKİN ARMAĞANI

    Dergimizin Dil ve Edebiyat -Aralık 2019 sayısını Doç. Dr. Gönül Alpay Tekin hocamıza armağan olarak çıkaracağız. Bu sayıda başta Klasik Türk Edebiyatı olmak üzere tüm Dil ve Edebiyat alanında çalışan araştırmacıların yayınlarını bekliyoruz. Mitoloji-Klasik Türk Edebiyatı merkezli olmak üzere tüm alanlara açık bu sayının misafir editörlüğünü Prof. Dr. Fatma Sabiha KUTLAR OĞUZ ve Doç. Dr. Sibel ÜST yapacaklardır. Değerli çalışmalarınızı bekler saygılar sunarız. 

    Turkish Studies Editörlüğü  


    Prof. Dr. Mehmet ARSLAN Armağanı

    Dergimizin Dil ve Edebiyat -Haziran 2019 sayısını Prof. Dr. Mehmet Arslan hocamıza armağan olarak çıkaracağız. Bu sayıda başta Klasik Türk Edebiyatı olmak üzere tüm Dil ve Edebiyat alanında çalışan araştırmacıların yayınlarını bekliyoruz. Sayı konu merkezli değil tüm alanlara açıktır. Sayının misafir editörlüğünü Prof. Dr. Hakan Yekbaş ve Doç. Dr. Mehtap Erdoğan Taş yapacaklardır. Değerli çalışmalarınızı bekler saygılar sunarız. Turkish Studies Editörlüğü



Adres :Sibel ÜST, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Esenboğa Merkez Külliyesi Dumlupınar Mah. A Blok Kat:3 06760 Çubuk/ANKARA
Telefon : Faks :
Eposta :turkishstudiesbaski@gmail.com